Top 5 ท่าอันตรายทำลายสรีระ! เจาะลึก "ออฟฟิศซินโดรมเกิดจากอะไร" ทำไมปวดเรื้อรังไม่หายสักที

ความเชื่อที่ว่าการนั่งทำงานหน้าจอคอมพิวเตอร์นาน ๆ แล้วมีอาการ ปวดคอ บ่า ไหล่ เป็นเพียงเรื่องปกติของวัยทำงานคือความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนและอาจนำไปสู่การปล่อยปละละเลยจนโครงสร้างร่างกายได้รับผลกระทบในระยะยาว

ในทางพยาธิสภาพทางการแพทย์ คำว่าออฟฟิศซินโดรม (Office Syndrome) ไม่ใช่ชื่อโรคอย่างเป็นทางการ แต่เป็นเพียงคำเรียกรวม ๆ ของกลุ่มอาการปวดที่เกิดจากพฤติกรรมการทำงาน ทว่ารอยโรคที่แท้จริงที่ซ่อนอยู่ใต้ผิวหนัง ซึ่งอธิบายว่าเหตุใดการนวดผ่อนคลายเท่าไหร่ก็อาจไม่สามารถบรรเทาอาการได้ทั้งหมด คือพยาธิสภาพที่เรียกว่า Myofascial Pain Syndrome (MPS) หรือกลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและเยื่อพังผืด

หากต้องการหาคำตอบอย่างถ่องแท้ว่า ออฟฟิศซินโดรมเกิดจากอะไร เราต้องมองข้ามเรื่องความเมื่อยล้าผิวเผิน และเจาะลึกลงไปถึงระดับเซลล์และชีวกลศาสตร์ (Biomechanics) เมื่อกล้ามเนื้อถูกใช้งานในท่าเดิมซ้ำซาก (Static Loading) จะเกิดภาวะขาดเลือดและออกซิเจนชั่วคราว (Ischemia) พลังงานระดับเซลล์ (ATP) จะลดต่ำลงจนเส้นใยกล้ามเนื้อไม่สามารถคลายตัวได้ เกิดการหดเกร็งค้างและดึงรั้งเยื่อหุ้มกล้ามเนื้อ (Fascia) จนก่อตัวเป็นความตึงรั้งที่ฝังรากลึก

เพื่อแยกแยะความเมื่อยล้าธรรมดาออกจากการบาดเจ็บเรื้อรังของเนื้อเยื่อ แนวทางเวชปฏิบัติทางการแพทย์ที่คิดค้นโดย Dr. Janet G. Travell และ Dr. David G. Simons ได้กำหนดเกณฑ์การวินิจฉัย (Diagnostic Criteria) โครงสร้างที่ได้รับผลกระทบจาก Myofascial Pain Syndrome ไว้อย่างชัดเจน โดยแบ่งเป็นเกณฑ์หลัก (Major) และ เกณฑ์รอง (Minor) ดังนี้

• Regional Pain (ปวดเฉพาะจุดชัดเจน) ความเจ็บปวดไม่ได้กระจายไปทั่วร่างกายแบบอาการไข้หรืออ่อนเพลีย แต่จะกระจุกตัวและฝังลึกอยู่บริเวณใดบริเวณหนึ่งอย่างชัดเจน เช่น ฐานกะโหลก บ่า สะบัก หรือ ปวดหลัง ส่วนล่าง
• Referred Pain Pattern (อาการปวดร้าวแผ่ซ่าน) นี่คือจุดที่ทำให้หลายคนสับสนกับโรคกระดูกทับเส้นประสาท เมื่อกล้ามเนื้อมีจุดบาดเจ็บ สัญญาณประสาทส่วนกลางจะเกิดความสับสน (Central Sensitization) ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกปวดร้าวลึก ๆ แผ่ไปตามบริเวณอื่น เช่น ปวดจากบ่าร้าวขึ้นขมับและกระบอกตา หรือปวดร้าวจากสะบักลงไปถึงข้อศอก โดยที่โครงสร้างเส้นประสาทไม่ได้ถูกกดทับจริง
• Palpable Taut Band (กล้ามเนื้อเกร็งแข็งเป็นลำ) เมื่อคลำลงไปบนกล้ามเนื้อที่มีปัญหา จะพบว่าเส้นใยกล้ามเนื้อสูญเสียความยืดหยุ่น หดตัวเกร็งค้างจนสัมผัสได้เป็นลำแข็งหรือเส้นตึง ๆ อย่างชัดเจน ซึ่งเกิดจากการที่หน่วยย่อยของกล้ามเนื้อหดตัวค้างไม่ยอมคลาย
• Exquisite Tenderness (จุดกดเจ็บ) บนลำกล้ามเนื้อที่แข็งเกร็ง (Taut Band) จะมีจุดศูนย์กลางของการอักเสบที่เรียกว่า Trigger Point ซ่อนอยู่ เมื่อใช้แรงกดลงไปเพียงเล็กน้อย จะกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกเจ็บปวดที่มากกว่าการกดกล้ามเนื้อบริเวณรอบข้าง
• Restricted Range of Motion (ข้อจำกัดการเคลื่อนไหว) โครงสร้างที่ถูกพันธนาการด้วยพังผืด จะสูญเสียความยืดหยุ่น ทำให้องศาการเคลื่อนไหวของข้อต่อลดลง เช่น หันคอได้ไม่สุด เอี้ยวตัวลำบาก หรือรู้สึกขัดตึงเมื่อพยายามยืดเหยียด

• Reproduction of Clinical Pain เมื่อแพทย์หรือนัก กายภาพบำบัด กดลงบนจุด Trigger Point จะสามารถกระตุ้นหรือทำให้เกิดอาการปวดร้าวแบบเดียวกับที่ผู้ป่วยต้องเผชิญอยู่เป็นประจำในชีวิตประจำวันได้
• Local Twitch Response (LTR) เมื่อมีการคลึงขวางแนวกล้ามเนื้อ หรือใช้เข็มสะกิดที่จุด Trigger Point เส้นใยกล้ามเนื้อจะเกิดการกระตุกเฉพาะที่อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นปฏิกิริยาสะท้อนกลับทางไขสันหลัง (Spinal Reflex) บ่งบอกถึงความไวของระบบประสาทบริเวณนั้น
• Pain Alleviation อาการปวดและร้าวจะทุเลาลงชั่วคราว เมื่อกล้ามเนื้อมัดนั้นได้รับการยืดคลายอย่างถูกหลักชีวกลศาสตร์ การประคบร้อน หรือการฉีดพ่นสเปรย์ความเย็นร่วมกับการยืด

รอยโรคระดับเซลล์ที่กล่าวมาทั้งหมดไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยบังเอิญ แต่เกิดจากพฤติกรรมท่าทางที่ฝืนธรรมชาติ พฤติกรรมเหล่านี้คือต้นเหตุทางชีวกลศาสตร์ที่เร่งให้ร่างกายเกิดความเสื่อมสภาพอย่างต่อเนื่อง

โดยธรรมชาติ ศีรษะของมนุษย์มีน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 5 กิโลกรัม เมื่อตั้งตรงอยู่บนแนวกระดูกสันหลัง แต่ทุก ๆ 1 นิ้วที่คอยื่นไปข้างหน้าเพื่อจ้องหน้าจอ น้ำหนักที่กล้ามเนื้อคอและบ่าต้องแบกรับจะเพิ่มขึ้นอีกเท่าตัว (ประมาณ 4.5 กิโลกรัม) การที่กล้ามเนื้อ Upper Trapezius และ Levator Scapulae ต้องเกร็งต้านแรงโน้มถ่วงแบบคงที่ (Isometric Contraction) ตลอดทั้งวัน ทำให้หลอดเลือดถูกบีบรัด เกิดภาวะขาดเลือด (Ischemia) จนก่อตัวเป็น Taut Band และอาจนำไปสู่อาการ ปวดไมเกรน หรือปวดร้าวขึ้นศีรษะ (Tension-type headache)

ท่าทางการนั่งงุ้มไหล่เข้าหากันเพื่อพิมพ์คีย์บอร์ด จะทำให้กลุ่มกล้ามเนื้อหน้าอก (Pectoralis Major และ Minor) หดสั้นและรั้งกระดูกหัวไหล่มาด้านหน้า ในขณะเดียวกัน กลุ่มกล้ามเนื้อพยุงสะบักด้านหลัง (Rhomboids และ Middle ถึง Lower Trapezius) จะถูกยืดค้างจนเกิดความอ่อนล้าและอ่อนแรง ความไม่สมดุลทางโครงสร้างนี้ (Upper Crossed Syndrome) ทำให้เกิดแรงเค้นมหาศาลบริเวณร่องสะบัก สร้างจุดกดเจ็บ (Trigger Point) ที่เมื่อกดแล้วจะเจ็บร้าวลึก ๆ หายใจเข้าลึก ๆ แล้วรู้สึกขัด

การนั่งเอนตัวกึ่งนอน หรือปล่อยให้ก้นเลื่อนไปข้างหน้า ทำให้กระดูกสันหลังส่วนเอวสูญเสียความโค้งตามธรรมชาติ (Loss of Lumbar Lordosis) ส่งผลให้แรงดันภายในหมอนรองกระดูกสันหลัง (Intradiscal Pressure) พุ่งสูงขึ้น กล้ามเนื้อหลังส่วนล่าง (Erector Spinae) และเส้นเอ็นรอบแนวกระดูกต้องรับภาระหนักในการพยุงโครงสร้างที่เสียสมดุล การยืดรั้งค้างไว้นาน ๆ ทำให้กล้ามเนื้อหลังเกิดความล้าสะสม หดรั้ง เกิดข้อจำกัดการเคลื่อนไหว ทำให้เวลานั่งนาน ๆ แล้วลุกขึ้นยืนจะรู้สึกปวดขัดหลัง หรือก้มตัวได้ไม่สุด

การวางเมาส์หรือคีย์บอร์ดในระดับที่ไม่เหมาะสม ทำให้ท่อนแขนไม่มีที่รองรับ น้ำหนักของแขนทั้งท่อนจึงตกไปเป็นภาระของกล้ามเนื้อบ่าและหัวไหล่ที่ต้องออกแรงดึงรั้งไว้ตลอดเวลา การหดตัวของกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่องโดยไม่มีจังหวะพัก ทำให้หลอดเลือดฝอยถูกบีบปิด การไหลเวียนของเลือดลดประสิทธิภาพลง ของเสียจากกระบวนการเผาผลาญในระดับเซลล์ (เช่น กรดแลคติก) สะสมตัว กระตุ้นปลายประสาทรับความรู้สึกเจ็บปวดให้ส่งสัญญาณความปวดเฉพาะจุดที่กวนใจเรื้อรัง

แม้คุณจะนั่งในท่าที่ถูกต้องตามหลักการยศาสตร์ (Ergonomics) อย่างเหมาะสม แต่การไม่ขยับตัวเปลี่ยนอิริยาบถเลย ย่อมนำมาซึ่งผลกระทบทางสรีรวิทยา กล้ามเนื้อของมนุษย์ต้องการการหดและคลายตัวสลับกันเพื่อทำหน้าที่เสมือนปั๊ม (Muscle Pump) สูบฉีดเลือด การอยู่นิ่ง ๆ ทำให้ระบบไหลเวียนเลือดส่วนปลายทำงานช้าลง กรดแลคติกและสารก่อการอักเสบเกิดการคั่งค้าง ร่างกายจะตอบสนองด้วยการสร้างเยื่อพังผืด (Fascia) ขึ้นมา พังผืดจะรัดเส้นใยกล้ามเนื้อให้ติดกัน ทำให้โครงสร้างสูญเสียความยืดหยุ่นหากไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้องทางกลศาสตร์

หากคุณกำลังเผชิญกับอาการปวดบ่าร้าวขึ้นศีรษะ นวดเท่าไหร่ก็กลับมาตึงซ้ำ หรือเริ่มคลำพบก้อนแข็งบริเวณสะบัก นั่นคือสัญญาณว่าโครงสร้างกล้ามเนื้อของคุณได้ก้าวข้ามขีดจำกัดของความเมื่อยล้า ไปสู่ภาวะพังผืดรัดตรึง (Myofascial Pain Syndrome) ที่ต้องการการประเมินลึกถึงระดับชีวกลศาสตร์

หากคุณรู้สึกปวดร้าวลึก ๆ จนเสียสมาธิในการทำงาน หรือขยับคอทีไรก็รู้สึกตึงรั้งไปหมด มาเริ่มต้นดูแลโครงสร้างร่างกาย คืนความยืดหยุ่นให้กล้ามเนื้อและดูแลวงจรความปวดอย่างเหมาะสม กับทีมนักกายภาพบำบัดวิชาชีพที่ คลินิกกายภาพบำบัด Zenista Health and Wellness เราพร้อมตรวจประเมินชีวกลศาสตร์ ค้นหาจุด Trigger Point ที่ซ่อนอยู่ และออกแบบแผนการ รักษาออฟฟิศซินโดรม เพื่อช่วยดูแลพังผืดชั้นลึกที่เหมาะสมกับพยาธิสภาพของคุณอย่างแท้จริง

เข้ารับการตรวจประเมินโครงสร้างและปรึกษาทีมนักกายภาพบำบัดได้ที่ คลินิกกายภาพบำบัดชลบุรี และ [คลินิกกายภาพบำบัดเพชรบุรี ภายใต้การดูแลของ Zenista Health and Wellness

เปิดให้บริการทั้ง 2 สาขา ได้แก่ คลินิกกายภาพบำบัดชลบุรี และ สาขาโรบินสันเพชรบุรี

พูดคุยปรึกษาอาการปวดเรื้อรัง หรือนัดหมายเพื่อตรวจวิเคราะห์โครงสร้างล่วงหน้าได้ที่ Line ID @zenista