นั่งทำงานจนกล้ามเนื้อ Piriformis รัดเส้นประสาทร้าวลงขา และแนวทางฟื้นฟูด้วย Shockwave

การนั่งนานๆ อาจทำให้กล้ามเนื้อ Piriformis ตึงเกร็งจนไปกดเส้นประสาท Sciatic และทำให้ปวดลึกที่ก้นร้าวลงขาได้ ซึ่งเรียกว่า Piriformis Syndrome ส่วน Shock Wave Therapy มีงานวิจัยแบบสุ่มกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กที่รายงานว่าช่วยลดปวดและเพิ่มการใช้งานของขาได้ แต่หลักฐานยังจำกัด จึงควรใช้ร่วมกับการยืดกล้ามเนื้อและปรับท่านั่ง และควรให้นักกายภาพบำบัดตรวจแยกก่อนว่าอาการไม่ได้มาจากหมอนรองกระดูกสันหลัง

ถ้านั่งเก้าอี้นานๆ แล้วปวดลึกที่แก้มก้นเหมือนมีก้อนแข็งอยู่ข้างใน บางครั้งร้าวจี๊ดลงหลังต้นขาถึงน่อง และเป็นมากขึ้นเวลานั่งเบาะแข็งหรือขับรถ อาการนี้อาจเป็นสัญญาณว่าเส้นประสาทใหญ่ของขากำลังถูกรบกวนที่สะโพก ซึ่งต่างจากอาการ ปวดหลัง จากกล้ามเนื้อเมื่อยล้าทั่วไป

Piriformis หรือกล้ามเนื้อสลักเพชร เป็นกล้ามเนื้อมัดลึกที่ซ่อนอยู่ใต้กล้ามเนื้อก้นมัดใหญ่ (Gluteus Maximus) ปลายด้านหนึ่งเกาะที่กระดูกกระเบนเหน็บ (Sacrum) อีกด้านไปเกาะที่หัวกระดูกต้นขา (Femur) หน้าที่หลักคือหมุนข้อสะโพกออกด้านนอก และช่วยพยุงความมั่นคงของเชิงกรานขณะยืนและเดิน

เส้นประสาทไซอาติก (Sciatic Nerve) เป็นเส้นประสาทที่ใหญ่ที่สุดในร่างกาย วิ่งผ่านสะโพกลงไปเลี้ยงขาทั้งเส้น และอยู่ติดกับกล้ามเนื้อ Piriformis มาก ตามหลักการแพทย์ Piriformis Syndrome คือภาวะ Sciatica รูปแบบหนึ่งที่เกิดจากกล้ามเนื้อ Piriformis กดทับเส้นประสาท Sciatic เมื่อกล้ามเนื้อมัดนี้อักเสบ เกร็งค้าง หรือหนาตัว จึงเปรียบได้กับคีมที่หนีบเส้นประสาท ทำให้สัญญาณประสาทผิดปกติ และเนื้อเยื่อเส้นประสาทอาจได้รับเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ

มีข้อเท็จจริงสองข้อที่ควรรู้ ข้อแรก ภาวะนี้ไม่ใช่สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการ Sciatica โดยมีรายงานระบุว่าการกดทับเส้นประสาทใกล้กล้ามเนื้อ Piriformis คิดเป็นราว 6-8% ของผู้ป่วย Sciatica ข้อสอง การวินิจฉัยทำได้ยาก เพราะอาการปวดหลังและปวดก้นมีโรคที่ต้องแยกแยะจำนวนมากและมีอาการซ้อนทับกัน จึงควรให้นักกายภาพบำบัดหรือแพทย์ตรวจแยกต้นเหตุก่อนเสมอ

เมื่อนั่ง น้ำหนักตัวจะกดลงบนแก้มก้น กล้ามเนื้อ Piriformis ถูกบีบอัดและเลือดไหลเวียนได้ลดลง หากนั่งต่อเนื่องโดยไม่เปลี่ยนท่า กล้ามเนื้อจะเกร็งสะสมขึ้นเรื่อยๆ ท่านั่งที่ทำให้กล้ามเนื้อมัดนี้ทำงานหนักหรือถูกกดต่อเนื่องที่ควรเลี่ยง ได้แก่

• นั่งไขว่ห้างหรือนั่งขัดสมาธิบนเก้าอี้ สะโพกหมุนออกด้านนอกค้างไว้ ทำให้ Piriformis ต้องทำงานตลอดเวลา
• นั่งทับกระเป๋าสตางค์หนาๆ ในกระเป๋ากางเกงด้านหลัง เกิดแรงกดเฉพาะจุดและทำให้เชิงกรานเอียง

ทั้งสองท่านี้เป็นข้อสังเกตทางคลินิก ยังไม่มีงานวิจัยที่พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุโดยตรง แต่เป็นพฤติกรรมที่ปรับได้ง่ายและไม่มีข้อเสีย กลุ่มที่พบอาการบ่อยใน ชลบุรี และ เพชรบุรี คือพนักงานนิคมอุตสาหกรรมที่นั่งเก้าอี้แข็งทั้งวัน คนขับรถทางไกล และผู้บริหารที่นั่งประชุมนาน

ผู้ที่มีภาวะนี้จัดเป็นกลุ่ม ออฟฟิศซินโดรม อาการหนัก เพราะมีเส้นประสาทเข้ามาเกี่ยวข้อง อาการที่พบ ได้แก่

• ปวดลึกขัดๆ ที่แก้มก้นตรงกลาง เหมือนมีก้อนแข็งอยู่ข้างใน
• ปวดจี๊ดคล้ายไฟช็อต ร้าวจากก้นลงหลังต้นขา น่อง บางรายถึงฝ่าเท้า
• ปวดหรือชามากขึ้นเมื่อนั่งเบาะแข็งนานๆ หรือขับรถ

สัญญาณที่ควรไปโรงพยาบาลทันที คือขาอ่อนแรงชัดเจน กระดกปลายเท้าไม่ขึ้น ชารอบอวัยวะเพศหรือทวารหนัก หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ไม่ควรรอนัดคลินิก

Piriformis เป็นกล้ามเนื้อมัดลึก การนวดทั่วไปมักเข้าถึงจุดที่รัดได้ยาก หลักการของ Shockwave คือส่งพลังงานเชิงกลไปที่ปมพังผืดในกล้ามเนื้อเพื่อช่วยให้คลายตัว และมีสมมติฐานว่าช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดในบริเวณนั้น เมื่อกล้ามเนื้อยืดหยุ่นขึ้น แรงบีบต่อเส้นประสาทก็น่าจะลดลง

ในแง่หลักฐาน มีงานวิจัยแบบสุ่มกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กจำนวนหนึ่ง เช่น

• การทดลองเปรียบเทียบ Shockwave กับการแทงเข็มแห้ง (Dry Needling) ในผู้ป่วย 48 ราย พบว่าทั้งสองกลุ่มมีคะแนนปวดและความสามารถในการใช้งานดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญที่ 1 และ 3 เดือน โดยไม่พบความแตกต่างระหว่างสองกลุ่ม
• การทดลองเปรียบเทียบ Shockwave กับการฉีดสเตียรอยด์ในผู้ป่วย 35 ราย สรุปว่าทั้งสองวิธีช่วยลดอาการได้ และกลุ่ม Shockwave ลดปวดได้ตั้งแต่การติดตามผลครั้งแรก

โดยสรุปแล้ว Shockwave เป็นทางเลือกที่ไม่ต้องใช้เข็มหรือยา มีหลักฐานเบื้องต้นที่เป็นบวก และผลที่ได้ขึ้นอยู่กับการประเมินที่ถูกต้องและการปรับพฤติกรรมควบคู่ไปด้วย โดยผลลัพธ์อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล

ความรู้สึกขณะทำ เป็นแรงกระแทกตื้อๆ หน่วงๆ บางจุดที่ปมหนาอาจรู้สึกจี๊ดร้าวเล็กน้อย นักกายภาพบำบัดจะปรับระดับพลังงานให้อยู่ในระดับที่ทนได้ หลังทำ 1-2 วันอาจระบมคล้ายหลังออกกำลังกาย หรือมีรอยแดงจางๆ

• เลี่ยงการนั่งไขว่ห้าง และไม่นั่งทับของในกระเป๋ากางเกงด้านหลัง
• ลุกเดินเปลี่ยนท่าทุก 1-2 ชั่วโมง
• ยืด Piriformis สม่ำเสมอ โดยนั่งเก้าอี้ พาดข้อเท้าข้างหนึ่งบนเข่าอีกข้างเป็นรูปเลข 4 แล้วโน้มตัวไปข้างหน้าช้าๆ จนตึงที่แก้มก้น ค้างไว้ 20-30 วินาที ไม่ฝืนจนปวดร้าวหรือชา
• เสริมแรงกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวและสะโพก เพื่อช่วยพยุงเชิงกราน

การดูแลด้วย กายภาพบำบัด ร่วมกับการปรับพฤติกรรมเหล่านี้ เป็นส่วนสำคัญของการ รักษาออฟฟิศซินโดรม ในกลุ่มที่มีเส้นประสาทเข้ามาเกี่ยวข้อง

หากคุณนั่งทำงานได้ไม่นานก็ต้องลุก เพราะปวดลึกที่แก้มก้นและร้าวลงขา หรือขับรถกลับบ้านแต่ละครั้งต้องทนปวดจนเหนื่อยล้า อย่ารอจนอาการเรื้อรังหรือเริ่มชาลงเท้า ขอเชิญเข้ารับการตรวจแยกต้นเหตุและวางแผนการดูแลโดยนักกายภาพบำบัดที่ Zenista Health and Wellness ทั้ง คลินิกกายภาพบำบัดชลบุรี และ คลินิกกายภาพบำบัดเพชรบุรี สาขาโรบินสันเพชรบุรี

💬 นัดหมายประเมินอาการได้ที่ LINE ID @zenista