นั่งแบบไทยๆ ทำร้ายเยื่อหุ้มข้ออย่างไร ทำไมถึงเร่งให้ผิวกระดูกอ่อนบริเวณข้อเข่าสึกหรอ

การนั่งพับเพียบและขัดสมาธิงอเข่าลึก ทำให้แรงกดกระจุกอยู่ที่ผิวกระดูกอ่อนบางจุดมากขึ้น ในข้อเข่าที่ผิวกระดูกอ่อนเริ่มเสื่อมและน้ำหล่อเลี้ยงข้อด้อยคุณภาพลงแล้ว แรงกดซ้ำๆ อาจกระตุ้นให้เยื่อหุ้มข้ออักเสบ สารอักเสบที่หลั่งออกมาจะทำลายกระดูกอ่อนต่อ เกิดเป็นวงจรที่ทำให้เสื่อมเร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในไทยให้ผลไม่ตรงกัน ไม่ใช่ทุกคนที่นั่งพื้นแล้วจะเกิด ข้อเข่าเสื่อม ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับอายุ น้ำหนักตัว และสภาพข้อเดิมของแต่ละคน

ผู้สูงวัยในชลบุรีและเพชรบุรีจำนวนมากคุ้นเคยกับการนั่งพับเพียบฟังเทศน์ที่วัด นั่งขัดสมาธิกินข้าวบนเสื่อ หรือนั่งยองๆ ซักผ้าล้างจาน บางคนนั่งได้สบายมาตลอดชีวิต แต่บางคนเริ่ม ปวดเข่า จี๊ดๆ เข่าบวม ลุกแล้วฝืด ทั้งที่ท่าเดิมคือท่าที่ทำมาตลอด

ข้อเข่าเป็นข้อต่อแบบบานพับ ทำหน้าที่งอและเหยียดเป็นหลัก ขยับบิดหมุนได้น้อย ภายในมีองค์ประกอบสำคัญสามส่วน ได้แก่

• กระดูกอ่อนผิวข้อ (Articular Cartilage) ผิวลื่นที่ช่วยลดแรงเสียดทาน เปรียบเหมือนผิวหน้าของลูกปืน
• หมอนรองกระดูกเข่า (Meniscus) ทำหน้าที่เหมือนโช้คอัพ
• เยื่อหุ้มข้อ (Synovium) และน้ำหล่อเลี้ยงข้อ เยื่อหุ้มข้อผลิตสารหล่อลื่นอย่าง Hyaluronic Acid และ Lubricin และเพราะกระดูกอ่อนไม่มีหลอดเลือดของตัวเอง น้ำหล่อเลี้ยงข้อจึงช่วยส่งอาหารไปเลี้ยงเซลล์กระดูกอ่อนด้วย

เยื่อหุ้มข้อจึงเป็นเหมือนโรงงานผลิตน้ำมันหล่อลื่นและเสบียงของกระดูกอ่อนไปพร้อมกัน

การเดินและขึ้นบันไดใช้มุมงอเข่าไม่ถึง 90 องศา ขณะที่การศึกษาในประชากรเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่สุขภาพดีพบว่า การนั่งยองและคุกเข่าต้องงอเข่าอย่างน้อยราว 127 องศา และการนั่งขัดสมาธิต้องงอราว 106 องศา ส่วนพับเพียบยังไม่มีการวัดมุมโดยตรง แต่เป็นการงอเข่าลึกร่วมกับบิดสะโพกเช่นกัน

ที่การงอลึกมีผล เป็นเพราะแบบจำลองทางวิศวกรรมชี้ว่าในท่างอเข่าลึก พื้นที่สัมผัสระหว่างผิวข้อจะลดลง ทำให้แรงต่อหน่วยพื้นที่สูงขึ้น ซึ่งอาจทำให้กระดูกอ่อนเสียหายได้ แต่ก็ต้องเข้าใจด้วยว่าแรงกดในระดับพอเหมาะจำเป็นต่อการรักษากระดูกอ่อนให้แข็งแรง ปัญหาจึงอยู่ที่แรงกดผิดปกติที่สะสมนาน ไม่ใช่แรงกดทุกชนิด

เมื่อกระดูกอ่อนเริ่มเสื่อม ผิวข้อจะสลายเป็นเศษเล็กๆ และมีสารอักเสบหลุดออกมา งานวิจัยระบุว่าในโรคข้อเข่าเสื่อม กระดูกอ่อนที่ถูกทำลายและเยื่อหุ้มข้อจะปล่อยสารอักเสบ ทำให้เกิดข้ออักเสบและน้ำในข้อ และเยื่อหุ้มข้ออาจเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ก่อนที่จะเห็นกระดูกอ่อนเสื่อมชัดเจน สารอักเสบเหล่านี้ทำลายโครงสร้างของกระดูกอ่อนและกระตุ้นให้เซลล์กระดูกอ่อนตาย พร้อมเปลี่ยนองค์ประกอบของน้ำหล่อเลี้ยงข้อ ในโรคข้อเข่าเสื่อมระยะลุกลาม ปริมาณ Hyaluronic Acid ในน้ำหล่อเลี้ยงข้อลดลง ความหนืดและความสามารถในการปกป้องกระดูกอ่อนจึงลดลง ซึ่งยิ่งทำให้กระดูกอ่อนถูกทำลายต่อ

สรุปเป็นวงจรได้ว่า แรงกดสูงซ้ำๆ ทำให้ผิวข้อสึก เศษและสารอักเสบกระตุ้นเยื่อหุ้มข้อ เยื่อหุ้มข้ออักเสบทำให้น้ำหล่อลื่นด้อยคุณภาพ ผิวข้อเสียดสีมากขึ้น แล้วก็สึกต่อ

ข้อควรรู้คือ งานวิจัยด้านกลไกส่วนหนึ่งทำในสัตว์หรือในห้องทดลอง และยังไม่มีการวัดโดยตรงว่าการนั่งพับเพียบทำให้เกิดวงจรนี้ในคน

ผลการวิจัยในไทยยังไม่ตรงกัน

• การสำรวจชาวภาคใต้ 576 คน อายุเกิน 40 ปี พบว่าคนที่นั่งยอง นั่งขัดสมาธิ และนั่งพับเพียบนานที่สุด มีความเสี่ยง ปวดข้อเข่า และข้อเข่าเสื่อมสูงกว่าเป็นสองเท่า และความเสี่ยงเพิ่มตามอายุในผู้หญิงที่น้ำหนักเกิน
• แต่การศึกษาในพระสงฆ์ภาคใต้ 261 รูป สรุปว่าการนั่งยอง ขัดสมาธิ พับเพียบ และคุกเข่า ไม่เพิ่มความเสี่ยงข้อเข่าเสื่อมอย่างมีนัยสำคัญ
• ส่วนงานวิจัยในผู้ชายที่มีข้อเข่าเสื่อมอยู่แล้ว พบว่าผู้ที่ทำงานต้องนั่งยองหรือคุกเข่าบ่อยร่วมกับยกของหนัก มีความเสี่ยงเล็กน้อยที่กระดูกอ่อนบริเวณใต้ลูกสะบ้าจะเสื่อมมากกว่า

เมื่อหลักฐานยังไม่ตรงกัน คำอธิบายที่สมเหตุสมผลคือ ผลของท่านั่งขึ้นอยู่กับปัจจัยเฉพาะบุคคล ได้แก่ อายุ น้ำหนักตัว ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า ประวัติการบาดเจ็บ และระยะความเสื่อมของข้อ คนที่ผิวกระดูกอ่อนยังดีและน้ำหล่อลื่นยังมีคุณภาพ อาจรับแรงได้โดยไม่ปวด ส่วนคนที่ข้อเริ่มเสื่อมแล้วจะไวต่อแรงกดซ้ำๆ มากกว่า

สำหรับคนที่เป็นข้อเข่าเสื่อมหรือเริ่มมีอาการ ข้อห้าม ที่ใช้ได้จริงคือ "ข้อควรหลีกเลี่ยง" ไม่ใช่การห้ามเด็ดขาดตลอดชีวิต

• เลี่ยงการนั่งพับเพียบ ขัดสมาธิ หรือนั่งยองค้างนานๆ โดยเฉพาะเมื่อเข่าปวด บวม หรือฝืดตอนลุก
• เปลี่ยนท่าเป็นระยะ ถ้าต้องนั่งพื้นในงานบุญ ให้เหยียดขาสลับ ไม่ค้างท่าเดียว
• ใช้เก้าอี้พับหรือม้านั่งเตี้ยที่เข่าไม่สูงกว่าสะโพกมากนัก และใช้แขนช่วยยันตอนลุก
• ซักผ้าหรือล้างจานบนที่สูงแทนการนั่งยอง
• ควบคุมน้ำหนักตัวและรักษากล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง เพื่อช่วยแบ่งเบาแรงจากผิวข้อ
• ไปพบนักกายภาพบำบัดเมื่อเข่าปวดบวม มีเสียงกรอบแกรบร่วมกับเจ็บ หรือฝืดตอนเช้านานขึ้น
• หากเข่าบวมแดงร้อนมาก เจ็บมากจนลงน้ำหนักไม่ได้ หรือมีไข้ ควรพบแพทย์

ข้อเข่าที่เสื่อมแล้วไม่เหมาะกับการงอลึกซ้ำๆ เพราะแรงกดที่กระจุกตัวกับการอักเสบของเยื่อหุ้มข้อจะซ้ำเติมกันเป็นวงจร แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จะได้รับผลเท่ากัน สิ่งสำคัญคือรู้สภาพข้อของตัวเอง แล้วปรับท่าให้เหมาะสม ไม่ใช่เลิกทำกิจกรรมที่รักทั้งหมด การ รักษาข้อเข่าเสื่อม ที่ดีจึงเริ่มจากการประเมินสภาพข้ออย่างละเอียด

หากคุณเริ่มปวดขัดข้อเข่าเวลาลุกจากพื้น ไปทำบุญที่วัดแล้วต้องมีคนช่วยพยุงลุก หรือมีเสียงกรอบแกรบร่วมกับอาการเสียวแปลบ อย่าปล่อยให้อาการเหล่านี้พรากกิจกรรมที่คุณรักไป ขอเชิญเข้ารับการตรวจประเมินชีวกลศาสตร์ข้อเข่าที่ Zenista Health and Wellness คลินิกรักษาข้อเข่าเสื่อม ทั้งสาขา รักษาข้อเข่าเสื่อมชลบุรี และ รักษาข้อเข่าเสื่อมเพชรบุรี สาขาโรบินสันเพชรบุรี เพื่อประเมินสภาพข้อ วางแผนลดการอักเสบ และฟื้นฟูกล้ามเนื้อรอบเข่าด้วยแนวทางกายภาพบำบัดเชิงอนุรักษ์

💬 นัดหมายปรึกษาอาการได้ที่ LINE ID @zenista