วิธีเช็กอาการปวดหลังส่วนล่าง เกิดจากกล้ามเนื้อหรือกระดูกเพื่อประเมินความเสี่ยงที่ถูกต้อง

อาการปวดหลังช่วงเอวหรือบริเวณบั้นเอว เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในคนทุกช่วงวัย หลายคนเมื่อมีอาการมักจะคิดว่าเกิดจากการยกของหนักหรือนั่งผิดท่าแล้วปล่อยทิ้งไว้ให้ร่างกายซ่อมแซมตัวเอง แต่ความจริงแล้วโครงสร้างบริเวณช่วงเอวนั้นมีความซับซ้อน ประกอบไปด้วยชั้นกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น ข้อต่อกระดูกสันหลัง และรากเส้นประสาท

การแยกแยะให้ได้ว่าอาการ ปวดหลังส่วนล่าง ที่กำลังเผชิญอยู่นั้นมีต้นตอมาจากความตึงตัวของกล้ามเนื้อ หรือลุกลามลึกไปถึงระดับโครงสร้างกระดูกและเส้นประสาท ถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยประเมินความเสี่ยงและวางแผนการฟื้นฟูได้อย่างเหมาะสมก่อนที่อาการจะเรื้อรัง

เมื่อเราใช้งานแผ่นหลังอย่างหนัก นั่งก้มหน้านาน ๆ หรือเกิดอุบัติเหตุที่ทำให้หลังกระชากอย่างรวดเร็ว เส้นใยกล้ามเนื้อบริเวณหลังส่วนล่างจะเกิดการฉีกขาดระดับจุลภาค (Microtrauma) ร่างกายจะตอบสนองด้วยการสร้างกระบวนการอักเสบและมีของเสียสะสมในระดับเนื้อเยื่อ หากปล่อยให้มีความตึงตัวของกล้ามเนื้อสะสมเป็นเวลานาน ร่างกายจะสร้างพังผืดขึ้นมารัดเกาะจนกลายเป็นก้อนปม (Trigger point)

ลักษณะอาการปวดจากกล้ามเนื้อ (Somatic pain) มักจะเป็นการปวดแบบตึง ๆ หน่วง ๆ หรือรู้สึกระบมอยู่ในพื้นที่กว้าง ๆ บริเวณแผ่นหลัง หรืออาจมีจุดกดเจ็บที่ชัดเจนเมื่อใช้นิ้วคลำ อาการปวดมักจะสัมพันธ์กับการเคลื่อนไหว เช่น ปวดมากขึ้นเมื่อเอี้ยวตัว บิดตัว หรือแอ่นหลัง แต่ความปวดจะจำกัดอยู่แค่บริเวณหลังและสะโพก จะไม่มีอาการร้าวลงไปตามความยาวของขา

หากต้นตอของปัญหาไม่ได้อยู่แค่เนื้อเยื่อชั้นตื้น แต่เกิดจากความเสื่อมสภาพของโครงสร้างแกนกลางลำตัว เช่น ภาวะ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท หรือข้อต่อกระดูกสันหลังเสื่อม (Facet joint osteoarthritis) สิ่งที่ตามมาคือการตีบแคบของโพรงช่องประสาทจนเข้าไปเบียดทับรากเส้นประสาทที่ทอดตัวลงสู่ช่วงขา

ความเจ็บปวดที่เกิดจากระบบประสาทถูกรบกวน (Neuropathic pain) จะมีลักษณะที่แตกต่างออกไปอย่างชัดเจน ผู้ที่มีปัญหานี้มักจะอธิบายว่ามีความรู้สึกปวดแปล๊บเหมือนไฟช็อต หรือมีอาการปวดร้าวจากเอววิ่งยาวลงไปที่ก้นกบ ต้นขา น่อง หรือแม้กระทั่งปลายนิ้วเท้า บางรายอาจมีอาการชาและกล้ามเนื้อขาอ่อนแรงร่วมด้วย นอกจากนี้ อาการปวดมักจะรุนแรงขึ้นอย่างฉับพลันเมื่อมีการเพิ่มแรงดันในช่องท้องและไขสันหลัง เช่น การไอ จาม เบ่ง หรือการก้มโค้งหลังไปข้างหน้า

การทดสอบเพื่อแยกแยะความแตกต่างระหว่างกล้ามเนื้อและระบบประสาทสามารถทำได้อย่างระมัดระวังด้วยตนเอง วิธีที่นิยมใช้ในทาง กายภาพบำบัด คือการทดสอบการตึงตัวของเส้นประสาท (Straight Leg Raise Test) โดยการนอนหงายราบไปกับพื้น ปล่อยตัวตามสบาย จากนั้นให้คนใกล้ตัวช่วยยกขาข้างที่มีอาการขึ้นช้า ๆ โดยที่เข่าต้องเหยียดตึงตลอดเวลา สังเกตอาการดังนี้ครับ

• หากยกขาขึ้นไปได้ในช่วงมุมประมาณ 30 ถึง 70 องศา แล้วเกิดอาการปวดร้าวแปล๊บลงไปตามแนวขาเหมือนโดนดึงรั้ง นั่นเป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าอาจมีการกดทับของรากเส้นประสาทบริเวณเอว
• หากยกขาแล้วรู้สึกแค่ตึงบริเวณหลังต้นขา หรือปวดหน่วงที่หลังส่วนล่างเฉย ๆ โอกาสที่จะเป็นเพียงการบาดเจ็บหรือความตึงตัวของเนื้อเยื่อระดับกล้ามเนื้อก็จะมีมากกว่า

การดูแลรักษาอาการ ปวดหลังส่วนล่าง จำเป็นต้องอาศัยการวิเคราะห์ที่แม่นยำ

• หากเป็นปัญหาจากกล้ามเนื้อ การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดอย่าง Ultrasound therapy เพื่อส่งผ่านความร้อนลึกลงไปคลายความตึงตัวของกล้ามเนื้อ และการทำหัตถการเพื่อคลายปมพังผืด จะช่วยให้อาการดีขึ้นได้
• หากปัญหาลุกลามถึงระดับกระดูกและเส้นประสาท การฟื้นฟูจะต้องใช้เทคโนโลยีที่ตอบโจทย์โครงสร้างลึก เช่น การใช้คลื่นความร้อนลึก (Deep Heat Therapy) เพื่อเร่งกระบวนการซ่อมแซมเซลล์และลดการอักเสบของรากเส้นประสาทอย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่กับการประเมินเพื่อใช้ เครื่องดึงหลังไฟฟ้า หรือ Traction เพื่อเพิ่มพื้นที่ในโพรงกระดูกสันหลัง ลดแรงกดทับที่หมอนรองกระดูก ซึ่งถือเป็นทางเลือกในการชะลอการผ่าตัดได้อย่างเหมาะสม พร้อมกับการฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว (Core stabilization) เพื่อสร้างเกราะพยุงกระดูกสันหลังในระยะยาว

อาการของแต่ละบุคคลมีความแตกต่างกัน จึงควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อประเมินโครงสร้างและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมและปลอดภัย หากมีข้อสงสัยหรือต้องการประเมินอาการเบื้องต้น สามารถทักมาพูดคุยกับทีมนักกายภาพบำบัดวิชาชีพของเราได้ครับ

Tips หากคุณมีอาการปวดร้าวลงขา หรือไม่แน่ใจว่าอาการ ปวดหลังส่วนล่าง ของตัวเองอยู่ในระดับไหน สามารถเข้ามาให้เราตรวจประเมินอย่างละเอียดได้ที่ คลินิกกายภาพบำบัดชลบุรี และ คลินิกกายภาพบำบัดเพชรบุรี Zenista Clinic พร้อมดูแลและให้คำปรึกษาครับ

คลินิกกายภาพบำบัด Zenista Health and Wellness

เราพร้อมวิเคราะห์และฟื้นฟูร่างกายของคุณอย่างเหมาะสม ทั้ง 2 สาขาใกล้บ้าน

สาขาชลบุรี

สาขาโรบินสันเพชรบุรี

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายจองคิวได้ที่ Line ID @zenista